นิตยสารรายสะดวก  Poem  ๑๘ มีนาคม ๒๕๕๐
ชิงสัมผัส - กร่อนสัมผัส
ครูไท

ตอน : ว่าด้วยสัมผัส (ภาคพิสดาร)

 วันนี้จะมาชวนให้ลองมาวิเคราะห์สัมผัสของกลอนกัน

ไม่รู้จะยกกลอนบทไหนดี ก็ขอเอากลอนเก่าเก็บที่เขียนไว้ตั้งแต่สมัยหนุ่ม ๆ มาเป็นตัวอย่างก็แล้วกัน ลองดูที่ทำตัวหนาไว้ นะครับ

เธอคือดาว ดวงน้อย ที่ลอยคว้าง
อยู่ท่ามกลาง ความมืด ที่ชืดหนาว
อยู่อ้างว้าง ห่างเพื่อน หมู่เดือนดาว
แสงสกาว ที่วาววาม คือน้ำตา

ส่องระยิบ พริบพร่าง อยู่กลางสวรง
ไม่โชติช่วง เหมือนดวงอื่น ที่ดื่นฟ้า
ไม่แวววาว เหมือนดาวอื่น ดื่นดารา
เพิ่งทอแสง แต่งนภามา ไม่นาน

จากตัวอย่าง บทแรกส่งสัมผัสด้วยสระ อา คือคำว่า น้ำตา พอบทต่อมาต้องรับด้วยคำว่า ฟ้า, ดารา, และนภา เมื่อไล่ย้อนดูแล้ว จะพบว่า คำสุดท้ายของกลอนแต่ละบท จึงมีความสำคัญอยางยิ่ง เพราะถ้าส่งสัมผัสด้วยสระใด จะต้องถูกบังคับโดยสระนั้นต่อไปอีกถึงสามบาท หรืออย่างที่นักกฎหมายชอบพูดว่า กรรมเดียวผิดกฎหมายหลายบทนั่นแหละ

นักกลอนมือใหม่ "กลัว" นักกับการรับสัมผัสตรงนี้ และนักกลอนมือเก่าก็ "ถือ"นักกับการรับสัมผัสท้ายวรรค บางแห่งถึงกับยึดเป็นกฏเหล็กของการเล่นต่อกลอนกันเลย เพราะหากลืมรับสัมผัส จะทำให้กลอนบทต่อ ๆ ไปขาดห้วง เหมือนโซ่ที่ขาดไปห่วงหนึ่งย่อมต่อกันไม่ติด ดังนั้น เวลาที่จะต่อกลอนกับใคร ควรสังเกตว่าชมรมนักกลอนแห่งนั้นเขาเข้มงวดเรื่องพวกนี้หรือไม่ ถ้าเข้มงวด (ซึ่งส่วนใหญ่เป็นอย่างนั้น) ก็ควรจะรักษากติกาและมรรยาทอันดีนั้นไว้

มีเรื่องอยากเล่าให้ฟังว่า ในการต่อกลอนประชันฝีมือกัน การส่งสัมผัสกันด้วยคำท้ายบทด้วยเสียงสระที่หาคำมารับยาก ๆ นับเป็นความท้าทาย และความสนุกสนานอย่างหนึ่งของนักกลอน

ตัวอย่างต่อไปนี้ เป็นการต่อกลอนคนละวรรค ระหว่างนักกลอนรุ่นหนุ่มมาก กับหนุ่มน้อย ฟังดูแล้วลองตัดสินว่าจะให้ใครชนะ หรือจะลองต่อเล่นโดยรับสัมผัสท้ายจากสองบทนี้ก็น่าสนุกดี

นักเอ๋ยนักกลอน
ชอบยอกย้อน เล่นคำ ทำฉงน
ส่งสัมผัส ยากเย็น เป็นเล่ห์กล
ให้เวียนวน ค้นคำ จนหงำเหงอะ

อีกฝ่ายก็ต้องต่อกลอน ให้รับสัมผัส ดังนี้ :

แม้เล่นคำ แต่ว่าความ ห้ามหายขาด
สัมผัสพลาด สิ้นท่า อย่าให้เจอะ
ที่แก่แล้ว ลืมหน้าหลัง ระวังเลอะ
หนุ่มสิวเขลอะ เถอะระวัง จะโดนน็อค....

ที่ยกตัวอย่างมาให้ดู เพื่อจะให้เห็นว่า การทิ้งสัมผัสท้ายวรรค นับเป็นมรรควิธีหนึ่งของนักกลอนที่ฉลาด กล่าวคือ ไม่ทิ้งสัมผัสไว้ฆ่าตัวตายด้วยสระที่หาคำได้ยาก โดยเฉพาะสระเสียงสั้นคำตาย และทุกครั้งที่จะทิ้งสัมผัส ต้องมองไปข้างหน้า คือจะต้องวาดผังคร่าว ๆ ไว้ในใจแล้วว่า กลอนบทต่อไปจะเขียนเรื่องอะไร จะมีคำในสระเสียงเดียวกับที่ส่งไว้ท้ายวรรคต้นมาใช้ได้อย่างเหมาะสมกับเนื้อเรื่องได้หรือไม่

นักกลอนมือใหม่มักจะเผลอวางสนุ้กตัวเอง (ทำยังกะเป็นต๋อง ศิษย์ฉ่อย) ทั้งโดยตั้งใจและโดยไม่ตั้งใจ

ถ้าทำโดยตั้งใจ ก็ปล่อยให้เขาแก้ไขด้วยตนเองเถอะ คิดว่าเป็นกรรมของสัตว์ (ครูไทใจร้าย ญาติข้างเจ้าคุณก๋งของครูไหว ใจร้าย)

ถ้าวางสนุ้กตัวเองอย่างไม่ตั้งใจ กล่าวคือ อาจจะจำเป็นต้องต่อกลอนของคนอื่น หรือรับสัมผัสจากบทประพันธ์อื่น หรือความบังคับให้ต้องจบที่คำนั้น แก้ไขเป็นอื่นไม่ได้เลย มีวิธีที่พอจะแนะนำกันได้ดังนี้

ขอยกจากตัวอย่างข้างบนเลย ที่ส่งสัมผัสท้ายบทด้วยคำว่า "น็อค"

ก่อนอื่นเลย ให้ลองเขียนคำที่จะรับสัมผัสในสระแม่เดียวกันออกมาเรียงไว้เป็นตัว ๆ บนเศษกระดาษ เช่น จากตัวอย่าง ก็อาจจะได้คำดังต่อไปนี้

ล็อค, ช็อค, ก๊อก, จ๊อก, กอก, กรอก, ตอก, บอก, หยอก, หลอก, ศอก ฯลฯ (ยันถึง "หอก" โน่นเลย) เขียนมาให้หมดเท่าที่นึกออก แล้วค่อยมาไล่เลียงดูว่า จะเขียนเรื่องอะไร และคำใดน่าจะเอามาใช้ได้บ้าง

โดยทั่วไป ถ้า "ความ" ไม่บีบรัดจนเกินไป จะต้องมีสักคำที่จะนำมาใช้ได้สิน่า (เชื่อเถอะเพราะไอ้เรืองบอกมา)

แต่... นั่นแน่ ตาลุกวาวเชียว กำลังหาทางลัดอยู่สิท่า รู้ทันน่า

แต่ถ้าจนปัญญากับสระเสียงนั้นจริง ๆ (โดยทั่วไป ภาษาไทยที่มีความหมายทุกคำ ทุกพยางค์ ต้องมีคำอื่นที่มีความหมายในสระรูปนั้นเสมอ ยังไม่เคยปรากฏว่ามีคำใดจับจองเสียงสระเสียงใดเสียงหนึ่งแบบผูกขาดแต่เพียงคำเดียว เข้าข่ายแบบ "ตัวเดียวอันเดียว" เลย หากใครเจอคำแบบนั้น กรุณาบอกด้วย จะมีรางวัลอย่างงาม) ก็ต้องย้อนกลับไปแก้คำท้ายของวรรคต้น (ขอให้ทางเลือกนี้เป็นทางสุดท้ายครับ)
จากตัวอย่างข้างต้นที่ว่า

"หนุ่มสิวเขลอะเถอะระวังจะโดนน็อค...."

ก็อาจจะต้องย้อนไปแก้เป็นว่า

"หนุ่มสิวเขลอะเถอะระวังจะช้ำใน"

เห็นไหม แก้ให้ลงด้วยสระ อา, อัน, ไอ, อำ, อี ฯลฯ ที่เป็นสระเสียงยาว

นักกลอนบางสำนักเรียกอย่างไม่เกรงใจพ่อขุนรามฯว่า สระสิ้นคิด รับรองชาตินี้ไม่มีอับจนคำ

แก้ด้วยวิธีนี้รับรองว่าไม่น่าเกลียด ผมยังใช้ออกบ่อยไปครับ.
 
F a c t   C a r d
Article ID S-2038 Article's Rate 58 votes
ชื่อเรื่อง ชิงสัมผัส - กร่อนสัมผัส --Series
ชื่อตอน ว่าด้วยสัมผัส (ภาคพิสดาร) --อ่านตอนอื่นที่ตีพิมพ์แล้ว คลิก!
ผู้แต่ง ครูไท
ตีพิมพ์เมื่อ ๑๘ มีนาคม ๒๕๕๐
ตีพิมพ์ในคอลัมน์ โคลง ฉันท์ กาพย์ กลอน
จำนวนผู้เปิดอ่าน ๔๔๕ ครั้ง
จำนวนความเห็น ๙ ความเห็น
จำนวนดอกไม้รวม ๑๙๑
| | | |
เชิญโหวตให้เรตติ้งดอกไม้แก่ข้อเขียนนี้  
R e a d e r ' s   C o m m e n t
ความเห็นที่ ๑ : ครูไทย [C-10965 ], [125.26.80.102]
เมื่อวันที่ : ๒๓ ก.พ. ๒๕๕๐, ๒๐.๕๓ น.

ขอบ​​พระคุณทุกท่าน​​ที่ให้ดอกไม้​​และ​​กำลังใจครับ​​

ทำให้ผมมี​​กำลังใจ​​ที่​​จะเขียนเล่าประสบการณ์ในวงการกลอนในตอนต่อ ๆ​​ ​​ไปมาเผยแพร่สู่กันฟังครับ​​

มีปัญหาหนึ่ง​​​​ที่ขอปรึกษามิตรรักนักกลอน​​คือ ในการเขียนเล่าประสบการณ์ ​​และกลเม็ดของงานกลอน บางครั้งจำ​​เป็น​​ต้องยกตัวอย่าง ​​ทั้ง​​ที่เขียน​​ได้ดี ​​และ​​ที่เขียนแล้ว​​มีปัญหา​​ต้องแก้ไข

ปัญหาของผม​​คือ ​​จะหยิบฉวยงานกลอน​​ที่​​จะ​​เอามา​​เป็นตัวอย่าง​​ได้จาก​​ที่ไหน ลำพัง​​จะ​​แต่งเอง​​ทั้งหมดคงไม่ไหวแน่ ​​จะหยิบฉวย​​เอาจากผลงาน​​ที่เผยแพร่ในเว็บนี้ ก็เกรงว่าเจ้าของผลงาน​​จะเ​​คือง​​เอา ​​เพราะไม่​​ได้ขออนุญาตก่อน แถมบางครั้งหยิบ​​เอามาชี้จุดบกพร่อง ​​จะทำให้เจ้าของผลงานไม่พอใจ​​ได้

จึง​​ใคร่ขออาสาสมัครจากนักกลอนใน​​ที่นี้ ​​ถ้าท่านใดยินดี​​ที่​​จะให้ผม​​เอาผลงานกลอนของตนมา​​เป็นตัวอย่างอ้างอิง ​​ทั้งด้านบวก​​และด้านลบ กรุณาแสดงเจตนาไว้ให้ปรากฎด้วยครับ​​ ถือเสียว่าทำวิทยาทานร่วมกันนะครับ​​

ขอบ​​พระคุณอีกครั้งครับ​​

แจ้งลบข้อความ


ความเห็นที่ ๒ : พันนที [C-10967 ], [124.120.190.114]
เมื่อวันที่ : ๒๓ ก.พ. ๒๕๕๐, ๒๒.๑๓ น.

อ่านคลินิกนักกลอนตอนนี้แล้ว​​ถึง​​กับอมยิ้มค่ะ​​
​​เพราะ​​เป็นบ่อยเลย​​​​ที่ลงท้ายด้วยเสียงสระ​​ที่​​ไปต่อเองไม่​​ได้
สุดท้ายก็ทำอย่าง​​ที่ครูไทสอนค่ะ​​ กลับ​​ไปแก้คำข้างบน ​​เพื่อให้ต่อวรรคต่อ​​ไป​​ได้ค่ะ​​

พันนที​​แต่งกลอน แนว โคลง ฉันท์ กาพย์ กลอนไม่บ่อยค่ะ​​
​​เพราะรู้ตัวว่าไม่ถนัดในด้านนี้นัก
​​ที่​​แต่งลงนกน้อยล่าสุด ก็​​คือ สาวน้อยเต้นระบำ
​​และคงยินดีมากค่ะ​​ ​​ถ้าครูไท​​จะช่วยวิจารณ์หรือสอน
​​แม้หาก​​เป็นคำติก็ยินดี​​ที่​​จะน้อมรับค่ะ​​
​​เพราะรู้ว่าครูไทติ​​เพื่อก่อค่ะ​​

แจ้งลบข้อความ


ความเห็นที่ ๓ : ยังวัน [C-10972 ], [125.26.78.138]
เมื่อวันที่ : ๒๔ ก.พ. ๒๕๕๐, ๐๘.๑๗ น.

...​​...​​...​​.
อยู่​​ท่ามกลาง ​​ความมืด ​​ที่ชืดหนาว
อยู่​​อ้างว้าง ห่าง​​เพื่อน หมู่เดือนดาว
...​​...​​...​​.

เอ สำนวนกลอนนี้คุ้น ๆ​​ นะครับ​​ครูไท เคยเขียนลงในนิตยสารเล่มไหนหรือเปล่าครับ​​
​​โดยเฉพาะสำนวน​​ที่ว่า ​​ความมืด​​ที่ชืดหนาว นี่รู้สึกว่า​​คุ้นมาก ​​แต่จำไม่​​ได้ว่าเคยอ่านเจอ​​ที่ไหน คุณครูไทพอบอก​​ได้ไหมครับ​​?

ตามอ่านคลินิกนักกลอนของครูไทยอยู่​​ครับ​​ อ่านกลอน​​ที่นักเลงกลอนรุ่นเก่า ๆ​​ อย่างครูไทเล่นแล้ว​​ ​​ต้องขอยกนิ้วให้ครับ​​ ขนาดเรื่อง​​สัมผัสกลอนยังมีถึงภาพพิสดาร แล้ว​​เรื่อง​​อื่นมิลึกล้ำถึงขั้นพิศวงเลย​​หรือครับ​​

แจ้งลบข้อความ


ความเห็นที่ ๔ : ดาวเคียงเดือน [C-10974 ], [203.146.63.184]
เมื่อวันที่ : ๒๔ ก.พ. ๒๕๕๐, ๑๓.๓๘ น.

มายกมือ​​เป็นอาสาสมัครค่ะ​​ ​​เอางานของดาวเคียงเดือนก็​​ได้นะคะ​​ ​​ส่วนใหญ่งานเขียนกลอนของดาวเคียงเดือน​​เป็นแบบมือสมัครเล่นค่ะ​​ ยังไม่​​ได้รวบรวมไว้​​ที่นี่ค่ะ​​ ​​ส่วนใหญ่​​จะโพสต์ไว้​​ที่หน้ากวีดิจิตอลค่ะ​​ หากบทไหนพอ​​ที่​​จะนำมา​​เป็นประโยชน์​​ได้ เชิญครูไทหยิบยกขี้นมา​​ใช้​​ได้ตามใจชอบค่ะ​​ ​​ส่วน​​จะนำมาอ้างอิงในแนวไหนนั้น​​ สุดแล้ว​​​​แต่คุณครูไทค่ะ​​ (รับรองงานนี้ไม่มีเ​​คือง )​

แจ้งลบข้อความ


ความเห็นที่ ๕ : ลุงเปี๊ยก/ลุงมะเฟือง [C-10975 ], [203.146.63.184]
เมื่อวันที่ : ๒๔ ก.พ. ๒๕๕๐, ๑๓.๔๒ น.

ยกมือด้วยครับ​​ ​​ถ้าครูไท​​จะหยิบบทกลอน​​ที่เขียน​​โดยลุงเปี๊ยก หรือลุงมะเฟือง​​ไป​​ใช้​​เป็นตัวอย่างในบท​​ความ ก็​​จะยินดีครับ​​ ​​จะ​​เป็นตัวอย่างผิด ๆ​​ เชย ๆ​​ ก็หยิบ​​ไป​​ได้เลย​​ครับ​​

​​เป็นเกียรติซะอีกซิ

แจ้งลบข้อความ


ความเห็นที่ ๖ : ลุงปิง (กาบแก้ว) [C-10978 ], [202.28.103.100]
เมื่อวันที่ : ๒๔ ก.พ. ๒๕๕๐, ๒๐.๑๑ น.

​​ใช้ของกาบแก้ว​​ได้เลย​​นะครับ​​คุณครู
ยินดี​​เป็นอย่างยิ่งเลย​​นะครับ​​
​​และไม่เคยโกรธหรือถือโทษ​​แต่ประการใด
กลับถือ​​เป็นเกียรติเสียด้วยซ้ำ​​ไป
กาบแก้ว

แจ้งลบข้อความ


ความเห็นที่ ๗ : Rotjana Geneva [C-10979 ], [83.181.109.178]
เมื่อวันที่ : ๒๔ ก.พ. ๒๕๕๐, ๒๐.๒๗ น.

​​เป็น​​ความคิด​​ที่ดีมาก ๆ​​ เลย​​ค่ะ​​​​ที่ขออนุญาตนำงานเขียนจริง ๆ​​ มา​​เป็นกรณีศึกษา...​​.แบบนี้จึง​​จะถือว่า มีประโยชน์แท้ ๆ​​ ต่อคนอ่าน​​และนักกลอน...​​.นี่ก็มี​​แต่คนยกมือให้ช่วยติติงแก้ไขแล้ว​​...​​.แสดงว่าทุกคนอยากเรียนรู้จริง

เรื่อง​​การติแล้ว​​ทำให้เสีย​​กำลังใจก็อาจ​​จะ​​เป็น​​ได้ค่ะ​​ หากเจ้าของงาน​​เป็นคนอ่อนไหวสักหน่อย​​ (​​ใครล่ะ​​จะไม่อ่อนไหว​​กับคำติ​​และคำชม?)...​​.หากครูไท​​จะติติงกันตรง ๆ​​ ตามเนื้อผ้า ​​และเสนอหนทางแก้ไข​​พร้อมกัน ...​​.อย่างนี้ถือว่า ​​เป็นการติ​​เพื่อก่อค่ะ​​ มิใช่ติ​​เพื่อทำลาย...​​.พวกเราก็น่า​​จะ​​พร้อมยอมรับนะคะ​​ ​​เพราะย่อมมองเห็นเจตนา​​เป็นสำคัญ...​​..รวม​​ทั้งครูไทก็ถือว่า​​เป็นผู้ใหญ่ผู้อาวุโสคนหนึ่ง​​...​​ในสังคมไทยเรา...​​ลูก ๆ​​ หลาน ๆ​​ น้อง ๆ​​ ย่อมน้อมรับคำสอน​​ที่เกิดจาก​​ความ "รู้จริง" ​​และ "มากด้วยประสบการณ์" จากผู้ใหญ่​​ได้ไม่ยาก...​​.เรียกว่า เดินตามผู้ใหญ่ สุนัขไม่กัด

หลักการ​​โดยทั่ว​​ไปของการติ-ชม ใน​​ความเห็นของรจนา ก็​​คือ ควร​​จะเริ่มด้วยการชมในจุด​​ที่ดีของงานนั้น​​ ๆ​​ ก่อน ​​เพื่อให้เจ้าของงานเกิด​​กำลังใจ ก่อน​​จะยกข้อ "​​ที่ควรปรับปรุง" มานำเสนอ​​อย่างนิ่มนวล...​​.เหมือนอย่าง​​ที่ครูไทวิจารณ์งานของคุณยังวัน​​และคุณเรไรไงคะ​​

รจนาก็อยากให้คุณครูไทช่วยติชมงานกลอนของตัวเองค่ะ​​ ​​เพราะคิดว่า ​​จะ​​เป็นกรณีตัวอย่าง​​ที่ไม่ดี​​ได้อย่างดี...​​​​คือ​​ทั้งสัมผัสแย่...​​ขาดสัมผัส​​ทั้งนอก​​ทั้งใน...​​​​และการเลือก​​ใช้คำก็ยังไม่ไพเราะกินใจ

เดี๋ยวยังไง​​จะค้นมาให้ช่วยวิจารณ์นะคะ​​

มอบดอกไม้ให้คลินิกนักกลอน​​และคุณหมอครูไทค่ะ​​

แจ้งลบข้อความ


ความเห็นที่ ๘ : ลุงเชย [C-11118 ], [203.146.63.183]
เมื่อวันที่ : ๐๙ มี.ค. ๒๕๕๐, ๑๐.๒๐ น.

ขอบคุณครับ​​..มาเก็บเกี่ยว​​ความรู้ คง​​ต้องกลับ​​ไปทบทวนอีกนาน..

แจ้งลบข้อความ


ความเห็นที่ ๙ : เรไร [C-11715 ], [203.154.74.180]
เมื่อวันที่ : ๑๙ มิ.ย. ๒๕๕๐, ๑๙.๑๖ น.

ของผมด้วยครับ​​ ชำแหละ​​​​ได้เลย​​ครับ​​ เต็ม​​ที่ ช่วยด้วยน่ะครับ​​

แจ้งลบข้อความ


สั่งให้ระบบส่งเมลแจ้งการเพิ่มเติมความเห็น
 ศาลานกน้อย พร้อมบริการเสมอ และยินดีรับฟังข้อเสนอแนะจากทุกท่าน  ติดต่อเว็บมาสเตอร์ได้ทางคอลัมน์ คุยกับลุงเปี๊ยก หรือทางอีเมลได้ที่ uncle-piak@noknoi.com  พัฒนาระบบ : ธีรพงษ์ สุทธิวราภิรักษ์  โลโกนกน้อย : สุชา สนิทวงศ์  ภาพดอกไม้ในนกแชท : ณัฐพร บุญประภา  ลิขสิทธิ์งานเขียนในนิตยสารรายสะดวก เป็นของผู้เขียนเรื่องนั้น  ข้อความที่โพสบนเว็บไซต์แห่งนี้ เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้โพสทั้งสิ้น