สวัสดีค่ะ ไม่ได้เข้ามาคุยกันเสียนาน คราวนี้มาจึงต้องคุยให้คุ้ม ขอชวนคุยเรื่อง ต้นคุย เถาคุย และลูกคุย ค่ะ

ถ้าเอ่ยถึงลูกคุย คนส่วนใหญ่คงไม่รู้จักเพราะไม้ป่าพื้นเมืองทางจันทบุรี

ต้นคุยที่เคยเห็น จะเป็นเถาไม้เลื้อย ใบมันสีเขียวเข้ม



ต้นคุยจะชอบขึ้นพันต้นไม้อื่นๆ ลูกคุยจำนวนมากจึงมักจะอยู่บนยอดไม้ ทำให้ยากลำบากในการเก็บ ต้องอาศัยคนที่ปีนต้นไม่เก่งๆจึงจะปีนขึ้นไปเก็บมาได้ เถาและก้านมันเหนียวมากจึงต้องใช้มีดตัด และถ้าโชคร้าย มีมดแดงยึดครองเถาคุยต้นนี้ก็เป็นอันอดกิน เพราะคงจะหาคนที่ทนมดแดงกัดได้ยาก (ขนาดช้างยังกลัวมดแดงเลย)



เขาว่ากันว่าเถาคุยที่ขึ้นต้นไม้ที่มีรสเปรี้ยวก็จะทำให้ลูกเปรี้ยวมากไปด้วย อย่างเช่น ต้นแต้ว แต่โดยธรรมชาติลูกคุยจะมีรสเปรี้ยวอยู่แล้ว น้อยต้นนักที่จะมีรสหวาน ดังนั้นบางคนเขาจึงเก็บลูกคุยตอนที่ยังห่ามๆอยู่มาดองเกลือ ก็จะมีรสฝาดเค็มเปรี้ยว



ลูกคุยเป็นผลไม้ป่าที่คนทำสวนทางจันทบุรีส่วนใหญ่จะรู้จัก มีคุณพ่อของเพื่อนคนหนึ่งก่อนที่ท่านจะเสียชีวิตก็ร้องอยากกินลูกคุย ให้ลูกหลานไปหามาให้กิน พวกเราจึงเอามาล้อกันว่า หากใครยังไม่เคยกินลูกคุยก็ยังตายไม่ได้



ในสมัยก่อน ลูกคุยหากินกันได้ง่าย มีอยู่ทั่วไปตามป่ายาง (หมายถึงสวนยางพารา สมัยก่อนจะเรียกว่า ป่ายาง เพราะจะมีพันธุ์ไม้ป่าต่างๆเบียดเสียดขึ้นจนเต็มแน่นไปหมด นี่เป็นผลดีที่ทำให้ป่ายางอุดมไปด้วยพืชพันธุ์ไม้ป่านานาชนิด) แต่ปัจจุบันเราจะหาลุกคุยกินก็ค่อนข้างยาก เนื่องจากสูญหายไปมากเพราะการทำป่ายางให้เป็นสวนยางประการหนึ่ง และการที่ป่าถูกทำลายไปเป็นส่วนมากก็เป็นอีกประการหนึ่ง แต่ก็ยังมีคนไปเสาะหาลูกคุยมาขายจนได้ แต่ก็ราคาค่อนข้างแพง ประมาณพวงละ 30 บาท (5-7ผล) ลูกคุยจะมีผลปีละครั้งในช่วงหน้าร้อน ประมาณเดือนเมษายน พฤษภาคม

อันที่จริงลูกคุยก็ไม่ได้อร่อยมากมาย เนื้อน้อยติดเมล็ด มีเมล็ดค่อนข้างมาก และมียางสีขาวที่เปลือก แต่การกินก็เป็นเสมือนหนึ่งการระลึกถึงความหลังในวัยเด็กที่ได้วิ่งเล่นหาผลไม้ป่ากินกันนั่นเอง เด็กรุ่นหลังๆมานี้ก็แทบจะไม่รู้จักลุกคุยกันแล้ว


-----------------------------------




ชื่อสามัญ- คุย (ใต้), ต้นคุย, เถาคุย, เครือ (ไทย)

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Willughbeia cochinchinensis Pierre.

วงศ์ : -

ลักษณะทั่วไป : ต้น : เป็นพรรณไม้ที่มีอยู่ 2 ชนิด ชนิดแรกเป็นพรรณไม้ยืนต้นมีขนาดกลาง ส่วนชนิดที่ 2 นั้นเป็นพรรณไม้เถายืนต้น

ใบ : ใบนั้นจะหนา และเป็นไม้ร่มได้ดีมาก

ดอก : จะออกเป็นช่อเล็ก ๆ สีเหลือง

ผล : จะมีลักษณะกลมโต มีขนาดท่าผลหมากดิบเขื่อง ๆ และมีรสเปรี้ยวจัด เมื่อผลสุกจะเป็นสีเหลือง พรรณไม้นี้มียางมาก

ส่วนที่ใช้ : เถา ใช้เป็นยา

สรรพคุณ : เถา จะมีรสฝาด รักษาอาการมือเท้าอ่อนเพลีย รักษาอาการประดงเข้าข้อ และรักษาลมในข้อในกระดูก

อื่น ๆ : ผลและรากนั้น เป็นสินค้าที่ซื้อขายกันทั่วไป ผลใช้เป็นอาหาร ส่วนรากใช้ย้อมสี ให้เป็นสีแดง

ถิ่นที่อยู่ : พรรณไม้นี้มักขึ้นเองตามป่าราบริมทางเดิน บริเวณที่เป็นดินปนทราย จากอำเภอ มะขามจนถึงทุ่งกร่าง และที่ทั่ว ๆ ไปในจังหวัดจันทบุรีมีมาก

พจนานุกรม สมุนไพรไทย ดร.วิทย์ เที่ยงบูรณธรรม

เถาคุย

ภาพถ่าย จากสวนชากชองจันทบุรี